Những Tác Dụng Chữa Bệnh Của Huyền sâm Vị Thuốc Quý

Huyền sâm hay được biết đến với tên gọi khác là hắc sâm, đại nguyên sâm,… thường bị nhiều người nhầm lẫn với loài đẳng sâm. Khác với nhiều loài sâm khác, thảo dược này có công dụng sinh tân, giải độc, chỉ khát, chủ trị lao hạch, viêm amidan, lở loét,… Để tìm hiểu rõ hơn về những công dụng này cũng như cách dùng, lưu ý, giá thành, hãy cùng chúng tôi khám phá trong bài viết dưới đây.

Những thông tin tổng quan về vị thuốc huyền sâm

Từ lâu trước đây, huyền sâm đã di thực vào nước ta, xuất hiện một số ít địa phương. Dưới đây là những thông tin về loài cây này:

  • Tên gọi khác: Đại nguyên sâm, hắc sâm, trọng đài, lộc trường, huyền đài, trục mã, phức thảo, dã chi ma, nguyên sâm, huyền vũ tinh, lăng tiêu thảo, trọng đài, sơn ma, mộc huyền sâm,…
  • Tên khoa học: Scrophularia kakudensis French
  • Thuộc họ: Hoa mõm chó (Danh pháp khoa học là Scrophulariaceae)

Đặc điểm thực vật

Huyền sâm mọc hoang ngoài tự nhiên nhưng rất dễ nhận dạng bởi những đặc điểm thực vật vô cùng nổi bật. Để phân biệt chính xác loài cây này có thể căn cứ vào các dấu hiệu sau đây:

  • Là loài cây thân thảo, sống lâu năm, thân cây hình trụ vuông, có nhiều rãnh dọc trên thân, chiều cao từ 1.7 – 2.3mm.
  • Lá cây mọc đối, cuống ngắn, có màu xanh tím đặc trưng. Mỗi phiến lá hình trứng dài, mép lá xẻ răng cưa nhỏ, đều nhau.
  • Đến mùa hè là thời điểm cây ra hoa. Hoa huyền sâm mọc thành từng cụm, hình chùy tròn, cánh hoa có hình môi, màu tím xám, nhụy vàng.
  • Quả bế đôi hình trứng, bên trong có chứa nhiều hạt nhỏ màu đen bóng.
  • Rễ cây rất phát triển, đâm sâu xuống đất, có thể dài từ 10 – 20cm. Giữa rễ củ phình lớn, hai đầu củ hơi thon, mỗi cây có đến 4 -5 củ mọc thành từng chùm. Bên ngoài mỗi củ có màu trắng ngà hoặc màu vàng, bên trong có màu đen, mềm dẻo.

Khu vực phân bố

Cây huyền sâm là vị thuốc có nguồn gốc từ Trung Quốc, xuất hiện nhiều nhất ở các tỉnh Tứ Xuyên, Triết Giang, Sơn Đông, Hồ Bắc, Giang Tây, Quý Châu,…

Nhiều năm trở lại đây, thảo dược này di thực vào nước ta, mọc hoang ở một số khu vực miền múi tại một số tỉnh như Sapa, Lào Cai, Hà Giang,… Ngày nay, với giá trị khai thác cao, huyền sâm còn được trồng tại một số vùng trung du, đồng bằng Bắc Bộ và Đà Lạt để thu hái dược liệu.

Huyền sâm có mấy loại?

Theo nhiều tài liệu ghi nhận, dược liệu huyền sâm được chia thành 3 loại như sau:

  • Thổ huyền sâm: Loài này có nguồn gốc từ tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc), được trồng vào đầu hạ, thu hoạch vào mùa thu hoặc cuối năm sau.
  • Quảng huyền sâm: Cây quảng huyền sâm được tìm thấy ở tỉnh Triết Giang (Trung Quốc) trồng vào đầu năm, cuối năm thu hoạch.
  • Dã huyền sâm: Loài cây này thực chất là một cây huyền sâm mọc hoang dại trong tự nhiên và cũng được sử dụng làm thuốc với đặc tính, công dụng tương tự.

Các loài cây này đều là những dược liệu quý với công dụng tương tự nhau nhưng có cách bào chế riêng biệt. Trong đó, thổ huyền sâm là được sử dụng phổ biến hơn cả.

Thu hái và bào chế

Huyền sâm là cây sống lâu năm nên không nên thu hoạch khi cây còn quá non hoặc khi cây đã già cỗi. Thông thường, cây được thu hoạch vào năm thứ 2 sau khi trồng khi cây đã lụi. Đối với các tỉnh đồng bằng nên thu hoạch vào tháng 7 – 8, còn đối với khu vực miền núi là vào khoảng tháng 10 – 11.

Bộ phận được thu hái làm thảo dược trong Đông y là phần củ. Khi thu hoạch cần đào sâu củ để tránh đứt gãy. Theo các sách thảo dược, mỗi loại huyền sâm đều có một cách chế biến khác nhau.

  • Bào chế thổ huyền sâm: Sau khi thu hoạch cần rửa sạch, đem đi sấy đến khi khô được một nửa thì chất thành đống, ủ từ 2 – 3 ngày. Bên trên dược liệu có phủ kín cỏ rạ để cho củ ruột thành màu đen, nước bên trong thấm dần ra ngoài. Sau đó lại tiếp tục sấy khô 9 phần là được, loại bỏ hết đất cát bên ngoài.
  • Bào chế quảng huyền sâm: Dược liệu sau khi thu hoạch đem về phơi nắng được một nửa thì đem chất thành đống trong khoảng từ 2 – 3 ngày. Sau đó lại đem phơi qua 40 ngày thì khô hoàn toàn, hoặc cũng có thể dùng lửa sấy tuy nhiên chú ý không để nhiệt độ quá cao.

Sau khi thu được dược liệu khô cần bảo quản kín trong lọ, túi nilon để nơi khô ráo, tránh côn trùng, nấm mốc. Dược liệu có thể thường xuyên bỏ ra phơi nắng để không bị nấm mốc, hư hại.

Bên cạnh đó, dược liệu này cũng được bào chế thành cao huyền sâm hay rượu thuốc với những công dụng, mục đích sử dụng nhất định.

Sử dụng huyền sâm có tác dụng gì đối với sức khỏe?

Tác dụng của huyền sâm là gì chắc hẳn là thắc mắc của rất nhiều bạn đọc. Đến nay, vấn đề này vẫn là mối quan tâm của nhiều nhà khoa học cũng như các thầy thuốc Đông y.

Theo y học cổ truyền

Đến nay, huyền sâm đã được nghiên cứu nhiều trong các tài liệu thảo dược bởi những nhà dược học nổi tiếng Trung Quốc và cả Việt Nam.

Hầu hết những cuốn sách Đông y trứ danh như Trung dược học, Đông dược học thiết yếu đều nhận định huyền sâm là thảo dược có vị đắng, mặn, tính hàn và quy vào 2 kinh phế và thận. Ngoài ra, trong cuốn Bản kinh lại ghi chép thảo dược này có vị đắng, tính hơi hàn, quy vào kinh Tâm, Phế, Thận.

Bên cạnh đó, dưới đây là những thông tin về công dụng của huyền sâm được ghi chép trong một số tài liệu:

  • Theo Trung Quốc Dược học đại từ điển: Huyền sâm có tác dụng tư âm, giáng hỏa, trừ phiền, chỉ khát, giải độc, lợi yết hầu, nhuận táo,, hoạt trường.
  • Theo Trung dược đại từ điển: Tư âm, giáng hỏa, trừ phiền, giải độc. Từ đó có tác dụng trị nhiệt bệnh, phiền khát, phát ban, nóng trong xương, đổ mồ hôi trộm, táo bón, thổ huyết, chảy máu cam, họng sưng đau, phù thũng, lao phổi, nổi hạch ở cổ, viêm hạch.
  • Theo Đông dược học thiết yếu: Thanh thận hỏa, tư âm, tăng dịch đồng thời huyền sâm còn có công dụng trị âm hư, bạch hầu, họng sưng đau, ôn dịch độc, ban sởi, giải ôn tà thời khí, trừ phiền nhiệt, bứt rứt.

Theo y học hiện đại

Đến nay, các thực nghiệm khoa học nghiên cứu về thành phần dược chất trong huyền sâm được tiến hành tương đối nhiều. Theo đó, trong thảo dược này chứa nhiều hoạt chất quý hiếm như L – Asparagine, Oleic acid, Linoleic acid, Stearic acid, Ningpoenin, Aucubin, Harpagoside, tinh dầu, acid béo,….

Đồng thời đã có một vài nghiên cứu khẳng định về tác dụng dược lý của dược liệu huyền sâm:

  • Tác dụng kháng khuẩn tốt, hỗ trợ điều trị nhiều bệnh ngoài da.
  • Tốt cho hệ tim mạch, giúp tăng huyết áp.
  • Cồn bào chế từ huyền sâm còn có tác dụng đẩy mạnh lưu lượng máu của mạch vành.
  • Ngoài ra, thảo dược này còn giúp hạ nhiệt hiệu quả.

Huyền sâm dùng để trị bệnh gì? Tác dụng của huyền sâm

Tác dụng của cây huyền sâm là gì?

Theo Đông Y thì huyền sâm là thuốc có tính mát, nếm có vị ngọt, mặn và đắng. Tác động vào các kinh tâm, thận, vị, tỳ và phế. Tác dụng chính là để giải độc, tiêu phiền, chống táo bón. Ngoài ra nó còn có thể thanh nhiệt, chữa chứng mồ hôi trộn, nóng trong người gây chảy máu cam, thổ huyết,…

Các bài thuốc sử dụng huyền sâm

Trị lao hạch, viêm hạch cổ

Khi bị lao hạch thì lấy huyền sâm giã ra nước rồi đắp lên chỗ sưng, dùng hàng ngày, mỗi ngày 2 lần.

Chữa sưng họng, phát ban

Nguyên liệu gồm huyền sâm, cam thảo và thăng ma, mỗi loại 20g cho vào nồi sắc lấy nước. Dùng 3 bát nước đun đến khi cạn còn 1 nửa thì bắc xuống cho người bệnh uống ngay..

Chữa họng bị nghẹn và sưng

Bệnh này có 2 phần thuốc. Mỗi phần cân lấy 20g huyền sâm và 20g thử niêm tử, 1 phần để nguyên còn 1 phần cho lên chảo sao. Sau đó giã nhuyễn cả 2 phần để lấy bột uống.

Hỗ trợ điều trị nhiệt 

Nóng trong người là bệnh thường gặp ở nhiều người. Cân lấy 40g đại hoàng, hoàng liên và huyền sâm giã nhuyễn thành bột, vo lại thành viên. Với trẻ nhỏ thì vo viên nhỏ như hạt gạo còn người lớn thì to hơn, khoảng bằng hạt ngô. Sau đó chia thành các lần uống.

Chữa viêm lở trong mũi

Tán mịn huyền sâm rồi thêm chút nước vào sau đó cho vào mũi phần bị lở.

Chữa táo bón ( kèm triệu chứng sốt cao, mất nước)

Mua 12g sinh địa, 12g huyền sâm và 12g mạch môn. Rửa sạch rồi cho vào nồi sắc lấy nước.

Hỗ trợ trị thương hàn

Tìm mua 20g các loại: huyền sâm, chích thảo và thăng ma. Thái nhỏ cho vào túi. Mỗi 1 nồi thuốc cần 20g thuốc và 1 bát nước. Sắc đến khi còn 7 phần nước thì bắc xuống chắt lấy nước cho người bệnh uống.

Hỗ trợ điều trị bệnh lao phổi

Nguyên liệu gồm 480g huyền sâm và 180g cam tùng. Giã mịn 2 loại thuốc rồi trộn chung với 480g mật ong nguyên chất. Đổ vào hũ rồi bịt kín không cho không khí vào. Đào hố chôn hũ trong vòng 10 ngày.

Trộn tro và mật ong lại với nhau, đổ vào bình trên rồi ủ tiếp thêm 5 ngày nữa, sau đó lấy lên đốt cháy cho người mắc bệnh ngửi. Có thể tình trạng sẽ thuyên giảm.

Tốt cho mắt

Sử dụng nhiều thiết bị điện tử hay đọc sách sai cách sẽ ảnh hưởng vô cùng xấu đến mắt. Hiện nay số người mắc các bệnh lý liên quan đến mắt ngày càng nhiều. Bạn có thể tìm hiểu bài thuốc bổ mắt từ huyền sâm và địa hoàng, câu kỳ tử,…

Hỗ trợ hàn dương độc

Cân lấy huyền sâm, mạch môn và tri mẫu liều lượng như nhau. Cho vào nồi sắc lấy nước. Bạn có thể hỏi người bán thuốc lượng thuốc mua phù hợp với tình trạng bệnh.

Chữa thanh quản bị sưng, họng viêm.

Sử dụng nhiều thuốc kháng sinh không tốt cho sức khỏe. thay vào đó ta có thể chữa bằng các phương thuốc đông y. Sắc lấy nước uống với 20g huyền sâm và 20g ngưu bàng tử.

Bong tróc da móng tay

Khi thời tiết trở trời hay vào mùa đông khô hanh thì việc chân tay khô nứt rất phổ biến. Bạn hãy mua 30g huyền sâm và 30g sinh địa, hãm trà uống hàng ngày sẽ có hiệu quả rất tốt.

Điều trị viêm amidan

Dành cho viêm amidan nhẹ, chưa sưng nặng. Cân lấy 10g huyền sâm, 6g cam thảo và 10g thổ phục linh sắc lấy nước uống. Dùng hàng ngày trong vòng 1 tháng hoặc đến khi hết các triệu chứng của bệnh.

Chữa ho lâu ngày (do phế âm hư, huyết hư)

Các vị thuốc cần dùng gồm: huyền sâm 6g, sinh địa 8g, bách hợp 10g, bạch thược 6g, mạch môn 8g, cam thảo 4g, đương quy 6g, thục địa 12g và cát cánh 6g. Cho hết vào nồi thuốc sắc uống liên tục trong vòng 1 tháng. Mỗi ngày 1 thang thuốc.

Sốt cao, mẩn ngứa, mụn nhọt

Bạn tìm đủ các nguyên liệu sau: 12 mỗi loại huyền sâm, mạch môn, liên kiều, sinh địa, kim ngân hoa, bột sừng trâu, 6g hoàng liên, 10g đạm trúc diệp và đan sâm. Sau đó sắc lấy nước uống mỗi ngày 1 thang thuốc. Dùng hàng ngày đến khi thấy người bệnh không còn xuất hiện các triệu chứng bệnh nữa.

Trị nhọt vú, viêm hạch, lao hạch

Cân lấy 20g huyền sâm, 10g xạ can, 10g nga truật, 10g mộc thông và thêm 10g bồ công anh. Các nguyên liệu trên sắc thành thuốc uống mỗi ngày. đến khi thấy giảm được triệu chứng bệnh.

Cây huyền sâm và một số thông tin hữu ích

Một số lưu ý khi sử dụng huyền sâm trị bệnh

Thuốc dù có tốt như thế nào nhưng nếu không biết cách sử dụng đều có thể trở thành độc dược gây nguy hiểm đến tính mạng. Vậy nên #ohana xin lưu ý một số điểm sau:

– Huyền sâm khi chưa sử dụng cần được bảo quản tại nơi khô ráo, thoáng mát, tránh tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ cao hay độ ẩm cao.

– Khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào cũng cần quan sát theo dõi tình trạng người bệnh. Nếu thấy có xuất hiện triệu chứng bất thường gì bạn hãy tạm ngưng thuốc và tìm nguyên nhân. Nếu nghiêm trọng hãy tìm đến cơ sở y tế gần nhất.

– Huyền sâm không thích hợp với người mắc bệnh lý rối loạn tim mạch. Khi uống thuốc nên đo huyết áp và nhịp tim của bệnh nhân.

– Tuy rằng nhưng yêu cầu đối với huyền sâm ít nghiêm ngặt hơn tân dược nhưng vẫn nên hỏi ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng bài thuốc nào. Vì độ an toàn của loại cây này vẫn đang được nghiên cứu. Không thể phủ nhận những ích lợi mà nó mang lại nhưng cũng không loại bỏ được nguy cơ khi bạn sử dụng nó. Cần cẩn trọng đối với các loại thuốc.

Tác dụng của huyền sâm

Huyền sâm tương tác với những loại thuốc nào?

Đây là điều vô cùng quan trọng vì nếu không hiểu rõ bạn sẽ không biết đâu là tương tác thuốc đâu là cơ thể bị mẫn cảm với huyền sâm.

Muốn biết nó có tương tác với các loại thuốc bạn đang sử dụng không thì cách tốt nhất là hỏi ý kiến của bác sĩ. Nó có ảnh hưởng gì không? Có phù hợp với tình trạng cơ thể của bạn không?

Theo như wiki tìm hiểu thì huyền sâm có khả năng tương tác với:

  • Thuốc lợi tiểu
  • Thuốc hỗ trợ điều trị tiểu đường
  • Thuốc đường huyết hay các loại thảo dược có cùng công dụng
  • Có thể gây mất cân bằng lithium trong cơ thể.

Lời kết

Huyền sâm là một trong các loại thảo dược quý có rất nhiều công dụng của y học cổ truyền. Hiện nay việc tìm kiếm nó không còn là vấn đề khó khăn nữa.

Tuy nhiên đây vẫn chỉ là các bài thuốc chưa được kiểm định rõ ràng, vậy nên cần có sự tìm hiểu kỹ lưỡng, tốt nhất là hỏi ý kiến của bác sĩ trước khi áp dụng.

Hy vọng bài viết trên đây đã giúp bạn đọc có thêm nhiều kiến thức hữu ích về dược liệu huyền sâm cũng như những bài thuốc giúp bảo vệ sức khỏe tốt. Đồng thời, hãy cùng theo dõi bài viết tiếp theo của chúng tôi để có thêm nhiều thông tin hay về dược liệu quanh ta.

Related Posts

[X]